Het dagelijks leven als leidraad

Sinds enkele weken is onze dochter Clara begonnen met de catechese voor de eerste communie. Ze doet dat in de kapel bij ons in de wijk, San Cayetano. Er bestaat daar een uitvoerig programma dat maar liefst twee jaar loopt. Iedere week komen daarin zowel de kinderen als de ouders bij elkaar, in gescheiden groepen, een uur, anderhalf uur lang. De thema’s die ter sprake komen, lopen parallel, zodat het mogelijk is om thuis terug te komen op wat er aan de orde geweest is. De afgelopen zaterdag ging het bijvoorbeeld over ‘werken’. Voor ons ouders was de vraag wat werk voor ons betekent en wat voor invloed ons werk op het gezin heeft. Voor de kinderen ging het erom wat zij leren van de dingen die hun ouders doen. “Mijn vader leert me kaarten en mijn moeder de badkamer schoonmaken en koken,” had Clara verteld.

Ale, mijn vrouw, was naar de eerste bijeenkomst gegaan, ik was er deze tweede keer. We zaten met een groep van veertien ouders bij elkaar op de rommelige koorzolder van de kapel. De coördinatrice is een oudere vrouw, die met grote gemoedelijkheid, maar vaste hand het gesprek leidde. Er werd mate geschonken (Argentijnse thee). De groep is nog nieuw, moet elkaar nog leren kennen, maar ik proefde welwillendheid, en vooral ook een zekere honger naar een plek waar over dingen gepraat kan worden waar men niet vaak aan toekomt. Deze groep kan zo’n plek zijn.

Het catecheseprogramma is erg lang, maar liefst twee jaar. Ik geloof dat de kinderen pas in november 2014 hun communie gaan doen. Ik weet de details er niet van, maar ik vermoed dat er nog wel wat conservatieve noten gekraakt zullen worden. Het bisdom Lomas de Zamora, waaronder wij vallen, is nu eenmaal traditioneel van karakter. Mij persoonlijk maakt het allemaal niet zoveel uit, als die ruimte om te praten en te delen, die ik zo duidelijk voelde afgelopen zaterdag, maar aanwezig blijft. Daarvoor zal ik me inzetten, en dat kan misschien mijn bijdrage zijn aan deze groep.

Het is in Argentinië natuurlijk als een bom ingeslagen dat Jorge Bergoglio gekozen is tot de nieuwe paus. De televisie, de radio en de kranten ruimen het overgrote gedeelte van hun ruimte in voor berichten, commentaren en analyses. De vreugde en trots overheersen: voor het eerst een paus uit Latijns-Amerika, iemand ‘van ons’. ‘El papa es nuestro’, kopte een populaire krant, ‘De paus is van ons’, alsof het om de verovering van een kampioenschap gaat. Veel van de nu opkomende emoties gaan ook niet veel dieper dan dat, en verwonderlijk is dat niet, het hoort er allemaal bij.
 
Bergoglio is de aartsbisschop van de hoofdstad Buenos Aires en was jarenlang de voorzitter van de Argentijnse bisschoppenconferentie. Hierdoor is hij in het land het boegbeeld van de officiële katholieke Kerk en bij velen bekend. Hij is zeker niet bij iedereen geliefd. Zo zal de ultra-orthodoxe vleugel van de Kerk niet blij zijn met zijn benoeming, want Bergoglio, een man van het midden, kwam daarmee regelmatig in conflict. De orthodoxen wonnen nog weleens omdat ze gemakkelijker toegang hadden in het Vaticaan. Dat wordt nu anders...

Verschillende mensenrechtenorganisaties hebben laten weten te vrezen dat ze meer tegengas gaan krijgen van de Argentijnse bisschoppen in thema’s als abortus, euthanasie en rechten voor seksuele minderheden, want de locale hiërarchie kan nu spreken met het pauselijk gezag op de achtergrond. Bergoglio heeft in de afgelopen jaren herhaaldelijk het voortouw genomen in felle campagnes tegen het homohuwelijk en liberalisering van de abortuspraktijk. Als voorzitter van de Argentijnse bisschoppen heeft hij veel gedaan om de hier vanouds machtige positie van de katholieke Kerk te beschermen. Als behendig politicus bewoog hij zich daarbij tussen regering en oppositie, niet altijd zonder dubbelzinnigheden.
 
Maar in elk geval is duidelijk dat Bergoglio zich als bisschop altijd als een pastor heeft opgesteld. Bij veel mensen die ik in deze dagen spreek en hem van iets nabijer kennen, overheerst daarom de vreugde. “Hij is iemand die de mensen opzoekt,” vertelt een priester uit de hoofdstad. “Toen de crisis hier op z´n ergst was en vele mensen uit de voorsteden oud karton kwamen verzamelen in het centrum, zocht hij ze op het stationsplein op om ze te bemoedigen en te zegenen.” “Hij gaat vaak de mis doen in de krottenwijken van het centrum,” vertelde een buurman me, “dan stapt hij gewoon op de bus met zijn koffertje.” De nieuwe paus heeft in elk geval altijd een eenvoudige en sobere leefstijl gehad en dat wordt alom gewaardeerd. Hij is een goed organisator, las ik in de krant. In het aartsbisdom zoekt hij altijd naar de manier om de bureaucratie tot een minimum te beperken. Maar hij houdt daarbij de touwtjes strak in handen.
 
In 1976 was Bergoglio provinciaal van de Jezuïeten, op betrekkelijk jonge leeftijd dus, hij was toen nog geen veertig. Argentinië beleefde duistere tijden, de militaire dictatuur pakte op grote schaal ’linkse activisten en terroristen’ op. Daaronder bevonden zich ook twee jezuïeten die zich hadden verbonden met de beweging van de armen. Wat Bergoglio als provinciaal en direct verantwoordelijke voor zijn medebroeders in deze moeilijke situatie precies gedaan of nagelaten heeft, daarover verschillen de meningen. Maar waarschijnlijk was zijn optreden niet het meest gelukkige. Het zou kunnen zijn dat deze affaire hem nog problemen gaat geven.
 
Bergoglio, bedachtzaam en intelligent, man van het midden, is een voorstander van een Kerk die de armen opzoekt, maar is zeker geen bevrijdingstheoloog. In thema’s als het verplichte celibaat, openstelling van het ambt voor vrouwen en seksuele ethiek zal hij geen beweging brengen. Maar het zou kunnen onder zijn pontificaat de Kerk zich actiever gaat opstellen in sociale en economische kwesties. Dat zou al een hele winst zijn.

In december ben ik een exemplaar van mijn boek aan de bisschop gaan geven. Ik dacht: dit is een goede gelegenheid om hem te leren kennen en ik vind dat hij mijn boek best gezien mag hebben. Ik vroeg dus audiëntie aan, zoals dat heet, en had een gesprek met Mgr. Jorge Lugones van ons bisdom Lomas de Zamora. Dat was eigenlijk heel plezierig, want de bisschop toonde zich nogal geïnteresseerd in mijn manier van werken. Aan het eind van het gesprek vroeg hij: “Mag ik niet eens bij je op bezoek komen? Ik kom best vaak in de wijken, maar dat is dan altijd bij de kapellen. Via jou kan ik andere mensen leren kennen.” Dat leek me wel wat, hij voegde de daad bij het woord en trok onmiddellijk zijn agenda. We kwamen vrijdag 15 februari overeen, aan het eind van de middag, wanneer het niet meer zo heet is.

Eerst maakten we een rondje door de wijk, zoals ik vrijdags gewend ben te doen. Daarbij bezochten we enkele mensen. Voor erna had ik het team van de merendero bij mij thuis uitgenodigd, met de kinderen erbij waren we met twintig personen. In de achtertuin hadden we een gesprek en aten we gezamenlijk een eenvoudige maaltijd. Voordat de bisschop wegging, zegende hij ons huis, alle flessen met water die we inderhaast op tafel klaargezet hadden en natuurlijk ook ieder van ons.

Een bisschop heb je niet iedere dag op bezoek en daarbij kwam dat Mgr. Lugones een open man bleek en zichtbaar plezier had in de ontmoeting. Ieder hield er dus het gevoel aan over iets bijzonders meegemaakt te hebben.

De volgende dag hadden we bijeenkomst van onze basisgemeenschap. We hadden een fles wijwater meegenomen en op het eind zegenden we daarmee om beurten een jarige in ons midden, Adriana. Zo verspreidt zich de zegen die we voor elkaar kunnen zijn.

In de winkelstraat ontmoette ik Susana, die ik had uitgenodigd op de presentatiebijeenkomst van mijn boek, maar daar niet gekomen was. Ze zei me dat het maar goed was dat ze toen niet had gekund, want anders had ze misschien wel ruzie gemaakt met Eduardo, een van mijn speciale genodigden, aan wie ik in mijn boek uitgebreid aandacht besteed heb en die volgens haar een dief en een slechterik is. “Mooie sier met jou maken terwijl hij ons toen-en-toen bedonderd en bestolen heeft,” was haar commentaar. Het had te maken met een kwestie in het buurtcomité, jaren geleden, in de tijd dat Eduardo daar voorzitter van was. Toen ze erover begon, ging me opeens een licht op.

Wat Susana niet wist, was dat Eduardo ook niet naar de presentatie was gegaan. Toen ik hem een kort daarna een exemplaar van het boek was gaan brengen, had hij me wat verlegen verteld dat hij bang was geweest mensen tegen te komen die een hekel aan hem hadden, die hij kende uit de tijd van het buurtcomité...

Opeens krijg ik zo weer meer inzicht in relaties in de wijk, oud zeer in dit geval, een conflict dat jarenlang blijft doorslepen. Het doet me beseffen dat ik van veel slechts het topje van de ijsberg ken en daardoor gevoeligheden kan raken waarvan ik het bestaan niet vermoed. Maar wat voor mij geldt, geldt ook voor mijn buren; ik ben hier inmiddels genoeg ingeburgerd om te zien dat ik op de hoogte ben van zaken die weer voor anderen verborgen zijn. En tegelijkertijd is het mooi dat ik onbevangen met Eduardo, ‘die slechterik’ in relatie kon treden en een andere, sympathieke kant van hem heb leren kennen en, via mijn boek, aan anderen kan laten zien.