In februari 2012 nam Mensen met een Misse deel aan een zogenaamde Solidariteitsmissie tegen APECO (the Aurora Pacific Eco Zone)
 
Vier van onze partners in de Filippijnen zijn betrokken bij deze strijd. Onder andere de partnerorgansatie waar missionair werker Alfons van Zijl werkt.
U kon daar op dit blog van Alfons al vaker over lezen.

Alfons en zijn collega's staan aan de zijde van de vissers, de boeren, de inheemse bevolking.
Deze mensen dreigen hun land, hun plaats om te wonen en hun broodwinning te verliezen door de komst van APECO. Een project dat door de overheid en de projectontwikkelaars graag wordt voorgesteld als uitstekend voor de ontwikkeling van het land.

Journalisten van The Guardian hebben hier een mooi filmpje van ongeveer 6 minuten over gemaakt:
http://www.guardian.co.uk/global-development/video/2013/apr/09/aurora-philippines-land-deals-development-video

En de 120 boeren, vrouwen, vissers en inheemsen lopen van Baler door het Sierra Madre gebergte helemaal door naar Manila. Diding, een boerenvrouw vooraan de protestmars, geeft het tempo aan. In rijen van vier marcheren ze verder richting Malacangan, het presidentiële paleis om daar hun protest in te dienen tegen het grootschalige vrijhandelsgebeid APECO, een prestigeproject van de machtige Angara clan in Aurora.

Ze scanderen leuzen: “ons land, ons land”; geef terug, geef terug!”; “onze zee, onze zee; geef terug, geef terug!”; “onze bergen, onze bergen; geef terug, geef terug!” “wie steelt ons land?; APECO, Angara!” “Wat doet APECO, Angara? Stelen ons land, ons land!” “Waar gaan we naar toe?; naar Malacañang, Malacañang!” No to APECO, No to APECO!!. Tegelijkertijd worden de zonnehoeden af- en opgezet. Het klinkt als klaagzangen met antifoon.

Onderweg worden ze warm onthaald door de kerkgemeenschappen, vaak met de bisschop erbij. In de kerken langs de route eten en slapen ze en vertellen ze over hun ervaringen en waarom ze 350 kilometer te voet lopen naar Manilla om te protesteren. “Dat is niet zomaar even een uitje! Daar moet je wel degelijk voor gemotiveerd zijn” zo klinken enkele reacties.

Inmiddels verschijnen er grote koppen in de kranten: “APECO protesters eisen dialoog met de President”. Radio- en televisieploegen komen interviews houden. Elke dag is er nu nieuws over de protesttocht. Dat werkt als een hart onder de riem, een grote bemoediging dat er uiteindelijk aandacht wordt besteedt op nationaal nivo aan dit issue van APECO. De Angara’s worden bevraagd: “Er is geen enkel probleem, we willen alleen maar het beste voor de mensen. Er is altijd wel een klein groepje dat het niet eens is, maar we kunnen niet iedereen plezieren.”

Het is 10 december, Internationale Mensenrechtendag en de 17de dag van de mars. De laatste tien kilometer loop ik zelf ook mee met de protestgangers onder de hete zon in het drukke verkeer. Blij ze weer terug te zien. We stoppen bij het ministerie van Agricultural Reform, waar enkele andere boeren uit hun dorp al een half jaar lang hun tent hebben opgeslagen uit protest. Verschillende supportgroepen van religieuzen en studenten sluiten zich aan.

Uiteindelijk komen we aan in Ateneo, de universiteit van de Jezuïeten in Manila. Vele studenten en docenten staan ons op te wachten en zwaaien ons toe.

’s Middags komt de jonge bisschop Tagle (55) langs, net terug uit Rome waar hij als kardinaal is geïnstalleerd. Zonder poespas gaat hij tussen de mensen zitten en luistert een uur lang naar de klachten van de protesters. Hij bedankt ze omdat “jullie ons wijzen op welke ontwikkeling deze regering voorstaat; een ontwikkelingsprogramma dat de rijken rijker maakt en de rechten van de armen met voeten treedt. Ben ervan verzekerd, dat jullie niet alleen zijn, wij zijn met velen” Onder luid applaus van iedereen. Enkelen lieten hun tranen gaan van ontroering.

’s Avonds wordt er in de kapel de eucharistie gevierd samen met bisschop Padillo van Manila. Ook onze vorige Bisschop Rolando Tirona komt speciaal over om ons te bemoedigen om door te zetten.

Inmiddels was bekend geworden dat de volgende dag de President zelf naar ons in Ateneo zou komen in plaats van dat wij in protesttocht naar zijn paleis Malacañang gaan. Wat betekent dat? Wil hij daarmee negatieve aandacht in de pers vermijden of wil hij ons tegemoet komen? De verwachtingen van de protestgangers zijn in ieder geval hoog gespannen.

De volgende dag om 11 uur komt de president met enkele ministers naar Ateneo. We zitten allemaal in een grote open gymzaal. De president wordt begroet met een eigengemaakt protestlied wat door iedereen uit volle borst wordt meegezongen. Camera’s staan klaar om deze dialoog rechtstreeks uit te zenden op radio en televisie.

Vijf leiders van de boeren, vissers, inheemse stammen leggen de President uit - uiterst beleefd maar haarscherp - wat hun klachten zijn tegen dit prestigeproject APECO. Zij vragen de president om APECO te sluiten en er geen geld meer aan te besteden. Luid applaus, zo goed en precies gezegd!

Dan neemt de president het woord. Hij begrijpt de klachten niet, “het is immers zo’n mooi project, bedoeld om werk te scheppen, ontwikkeling op gang te brengen in Casiguran. Wat wil je nog meer! APECO is een wet en die moet ik uitvoeren!” Verbijstering onder de aanwezigen. Een bekende advocaat die het protest tegen APECO ondersteunt, staat op en herhaalt een voor een de klachten onder luid applaus. Dat dwingt de President uiteindelijk om een onderzoek in te laten stellen naar APECO. Geen applaus. De protesters voelen zich verontwaardigd. De President verdwijnt met zijn gezelschap. De leuzen worden nu luider geschreeuwd. Enkelen barsten in huilen uit, teleurgesteld in wat de President te zeggen had. “Heeft de president dan helemaal geen hart, geen invoelingsvermogen, geen gevoel voor wat rechtvaardig is? Arrogant is die. Hij is zelf een grootgrondbezitter!” Zelfs de aanwezige Jezuïeten tonen hun verbazing over de reactie van de President, een oud-leerling van hun universiteit!

We geven de moed niet op voor deze rechtvaardige strijd!

Alfons

Afgelopen week zijn zo’n 120 boeren en boerinnen, vissers en gezinnen van inheemse stammen begonnen aan hun voettocht als protest tegen het APECO project, een vrijhandels gebied van zo’n 13,000 hectaren dat dreigt hun land en vissersgrond te ontnemen. 

370 kilometer lopen vanaf het noordelijke stadje Casiguran op naar het presidentiële paleis Malacangan in de hoofdstad Manilla om daar hun protest aan president “Pinoy” Aquino duidelijk te maken. Daarvoor moet je wel behoorlijk voor gemotiveerd zijn. Het is geen kleinigheid als je bedenkt dat de afstand het dubbele is van de Nijmeegse Vierdaagse en deze tocht gaat door het hoge Sierra Madre gebergte van Aurora. Lopen in de hete zon, zo’n dertig kilometer per dag op teenslippers van € 2,-, de Filippijnse variant van Nike wandelschoenen van € 200,-.

Vijf jaar geleden ontdekten we dat de machtige Angara familie (Pa zit in de senaat, zoonlief is congreslid en zus is gouverneur van onze provincie Aurora) een wet heeft laten aannemen die APECO mogelijk maakt. Ongelooflijk maar waar, zonder enige vorm van inspraak van de plaatselijke bevolking en het gemeentebestuur. In Nederland is zoiets ondenkbaar.

In de afgelopen jaren is er een hele protestbeweging gegroeid die op daadwerkelijke steun van de bisschop en priesters kan rekenen. Een “kerk van de armen op weg”. Verschillende landelijke organisaties van boeren, vissers en inheemse stammen, kerkelijke groeperingen en universiteiten, ondersteunen nu dit protest van de plaatselijke bevolking. Begin dit jaar heeft  een internationale delegatie met een vertegenwoordigster van Mensen met een Missie een werkbezoek gebracht om met eigen ogen de negatieve effecten van dit project te zien.

Inmiddels heeft een senator al voorgesteld om dit vrijhandelsgebied op te doeken omdat het weggegooid overheidsgeld is dat alleen maar de belangen van de Angara familie ten goede komt. Samen met ons vormingscentrum Bataris en de Justice and Peace Action Group zijn we vanaf het begin nauw betrokken bij deze strijd van de plaatselijke bevolking tegen dit monster project.

De mars start met een mis zoals dat hier gebruikelijk is. Dan nemen de protestgangers (de oudste 75, mannen en vrouwen samen met de parochiepriester) afscheid van hun familie die hier achterblijft. Bepakt en bezakt vertrekt de stoet met een vrachtwagen aan de staart op weg naar Malacangan. Onderweg worden ze verwelkomt door plaatselijke christelijke basisgemeenschappen die eten voor hen koken en hen van het nodige drinkwater voorzien. Overnacht wordt kerkjes en schoolgebouwen. Met brandende fakkels komt de stoet ’s avond Baler binnen marcheren. Er wordt geroepen: “stop APECO”, “geef ons land terug”. “weg met Angara”. De mensen komen hun huizen uit, want zoiets gebeurt niet elke dag. De volgende dag lopen verschillende van ons mee, samen met enkele zusters, priesters en pastorale werkers. Als de stoet langs het kantoor van de gouverneur loopt worden alle ingangspoorten zwaar bewaakt door de politie.

Inmiddels is deze protestmars tegen APECO volop in het nieuws van de landelijke media. De Angaras schakelen hun eigen mediavrienden in om dit protest af te doen als “anti-ontwikkeling / werkgelegenheid / modernisering, een klein groepje raddraaiers met een linkse priester”. (zoals gebruikelijk!).

De groep marcheert verder, vol enthousiasme, en hoopt op 10 December, internationale Mensenrechtendag, in  Manilla aan te komen om hun protest duidelijk te maken aan president Pinoy Aquino. Zal die luisteren? Hoogstwaarschijnlijk niet omdat Angara dik bevriend is met de president.

Een hopeloze, uitzichtloze zaak? Gaf een van de protestgangers mij als antwoord: je kent toch wel het verhaal van die herdersjongen David die de zwaarbewapende Goliath met een welgemikte kei tegen zijn kop velde?

Alfons

Undas is het Filippijnse woord voor  “de dag van de doden”, beter bekend als “Allerheiligen en Allerzielen”, dat we ook op 1 en 2 november vieren.

 Toen ik nog klein was kan ik me nog wel herinneren dat we naar de kerk gingen om voor de “zieltjes” te bidden die nog in het vagevuur lagen te schroeien voor hun zonden begaan tijdens hun leven. Met elk “Onze Vader” en “Wees Gegroet Maria” hadden we, zo werd ons voorgehouden, weer een zieltje gered. Tussen de gebeden door liepen we dan de kerk in en uit. Ik kon me moeilijk voorstellen dat mijn lieve Oma in het vagevuur zou zijn, maar mijn Opa? Je wist het nooit. Ik vond het een rustgevend idee dat anderen voor mijn zielenheil zouden bidden, want kattenkwaad was me niet vreemd.

 Ik ben altijd onder de indruk hoe de mensen hier Undas vieren. Dagen van tevoren worden de graven op het plaatselijke kerkhof schoongepoetst en opnieuw in de verf gezet. We doen dat ook bij het graf van Obet, een jeugdleider die in 1987 werd doorgeschoten door de militairen. Obet’s familie woont hier ver vandaan. Een van de gebouwen van ons vormingcentrum Bataris is naar hem vernoemd.

Ook deze keer ga ik naar het kerkhof. Honderden mensen, oud en jong verdringen zich bij de graven van hun geliefden. Een hoop bloemen staat te prijken en kaarsen te branden. Er heerst een gezellige sfeer. Er wordt gebeden, verhalen verteld, enkele ouderen kaarten, kinderen spelen rond. De doden staan als het ware op uit hun graf, zoveel aandacht krijgen ze.

 Deze keer ga ik er heen met een zwaarder hart. Het is alweer 31 jaar geleden dat mijn moeder 60 jaar oud, is overleden, veel te jong als ik me bedenk dat ik nu zelf 60 ben geworden. Ik denk aan Waldo (51 jaar) en Willem (67) die afgelopen juli in koelen bloede zijn doodgeschoten omdat zij zich inzetten voor een betere samenleving en misstanden aanklaagden. In Den Haag is een petitie aangeboden om gerechtigheid te vragen van de Filippijnse regering.

Ik denk aan Joey, onze medewerker van Bataris, die sinds 2006 is gekidnapt en nooit is teruggevonden. Zijn vrouw en kinderen hebben zelfs geen graf om naar toe te gaan. Ik denk aan Bert die in augustus op 65 jarige leeftijd zo plotseling is overleden.

Ik denk aan de martelaren wiens namen hangen aan een kruis in Bataris. In geen enkel geval is er iemand beschuldigd, laat staan veroordeeld. Waar blijft gerechtigheid! Zij blijven een inspiratie voor ons.

 Undas, Allerheiligen en -zielen: het is goed om eens per jaar hen gezamenlijk te herdenken, onze vaders, moeders, vrienden en ze speciaal te groeten.

 De volgende dag vertrek ik naar Manilla om Maya Verlinden van Mensen met een Missie welkom te heten. Zij is zojuist vol enthousiasme aangekomen om haar 4 maanden bezoek aan de verschillende missie-partnerorganisaties te beginnen. “Maya” betekent hier “mus”. Ze zal verscheidene graantjes weten op te pikken op haar missie.

 Alfons

De verkiezingen verschijnen weer aan de horizon. In mei 2013 is het weer zo ver dat verkiezingen gehouden worden: voor afgevaardigden in het congres en de senaat, voor het bestuur van de provinciale staten (gouverneur, vicegouverneur en 8 leden), voor de gemeenteraad (burgermeester, viceburgemeester and 8 leden).

“Vrije” verkiezingen waar iedereen aan mee kan doen om gekozen te worden of om zijn/haar kandidaten te kiezen. Dat lijkt heel democratisch, de werkelijkheid is echter nogal anders.

Sinds de Spaanse kolonisatie van de Filippijnen tot op heden is het politiek bestuur in handen van enkele rijke, invloedrijke, “belang”rijke families om hun belangen te behartigen, te verzekeren en uit te breiden. Zij zijn grootgrondbezitters, bezitten grote bedrijven en banken, hebben eigen advocaten kantoren, zitten in besturen van de massamedia en universiteiten. Zij maken de (hun) wetten, zij bepalen in de rechtspraak wat rechtmatig is en zij voeren hun beleid uit. Als feodale heren en dames heersen zij over hun onderdanen, de grote meerderheid van de arme bevolking. Onderling strijden ze om de macht.

De vader van de vorige president Gloria Magapacal-Arroyo was president. De huidige president Noynoy Aquino is de zoon van People’s Power president Corry Aquino.

Ondanks dat politieke dynastieën zijn verboden in de nieuwe grondwet van 1987, tot op heden is er nog steeds geen wet gemaakt om dit verbod ook daadwerkelijk kunnen uitvoeren. De overgrote meerderheid van het congres komt immers uit politieke clans. Ze zijn niet geneigd om zichzelf uit te sluiten; dat zou zelfmoord zijn.

Hier in onze provincie van Aurora is het niet veel anders.

Ed Angara is de langst zittende senator: 24 jaar. Samen met enkele vrienden heeft hij indertijd zijn eigen advocatenbureau opgezet dat momenteel als een van de grootste en invloedrijkste in het land geldt. Trots zegt hij nog nooit een rechtszaak verloren te hebben. Hij was president van de University of the Philippines ten tijde van President dictator Marcos. Is minister van landbouw en onderwijs geweest, hij was de “little president” toen President Estrada gedwongen moest aftreden.

Nu 78 jaar oud (een normaal mens denkt aan kalmer aan te doen), ambieert hij nog om gouverneur van Aurora te worden om zijn zus Bella Angara op te volgen, die weer terug wil naar het congres als afgevaardigde van Aurora. Zijn zoon, Sonny Angara, is nu congresman en wil nu zijn vader opvolgen als senator. Zijn neef, Rommel Angara, moet zijn vicegouverneur worden. Zijn broer, Arthur Angara, de burgermeester van Baler, Aurora’s provinciale hoofdstad, wordt politiek te zwak beschouwd om te winnen. Maar geen zorgen, zijn dochter Karen, neemt de honneurs waar voor de familie as kandidaat voor viceburgemeester.

De verkiezingen zijn een grote politieke stoelendans om aan de macht te blijven.

De Angara clan heeft overal zijn politieke tentakels uitgeslagen en weeft zijn spinnenweb steeds fijner. Er zijn immers veel eigen belangen te behartigen; de economische vrijhandelszone in het noorden van Aurora, (APECO) en de economische toerist zone langs de kust in Baler, waar ze al twee hotels hebben en een uitgestrekt beach resort. Twee nieuwe 5-stars hotels met annex conferentie oord zijn in aanbouw. Zij hebben een eigen bus maatschappij om de toeristen aan en af te voeren. Vliegtuigen kunnen landen op het lokale Dr. Juan Angara vliegveld even buiten Baler gelegen.

De binnenstad van Baler wordt helemaal verbouwd: een groot kitsachtig nieuw gemeentehuis en bankgebouw (van Angara) met groot plein eromheen in Spaanse stijl. Een hoge totempaal midden op het plein moet de nodige indruk maken op het publiek. Angara probeert beslag te leggen op de oude kerk als een toeristische attractie. Gelukkig gaat het kerkbestuur hier niet mee akkoord.

Zoals gebruikelijk in verkiezingentijd gebruiken ook de Angara clan de methode van de “Guns, Goons, Gold and Girls” (vuurwapens, ingehuurde moordenaars, goud en meiden).

Of zoals het gezegde gaat: “Power tends to corrupt, and absolute power corrupts absolutely”.

Het is nog een lang proces om de politieke stoelendans om te vormen tot een volkspolonaise op slippers.

Alfons

Begin deze maand zijn we met een delegatie van Aurora partnerorganisaties naar Mindanao in het verre zuiden van de Filippijnen gereisd. Twee uur vliegen vanaf Manila, een afstand van Amsterdam naar Rome. We hadden daar een consultatie met Mensen-met-een-Missie en World Press Photo, beide uit Nederland, en met het Asian Center for Journalism en Mindanao Peace Process Movement (MDDM). Dit was een mooie gelegenheid om een beter inzicht te krijgen in het werk van de mensen van MDDM. Zij nodigden ons uit om een van hun gemeenschappen van inheemse bevolking te bezoeken: de Teduray stam in Upper Upi, Maguindanao.

 We komen aan op het vliegveld van Cotabato, omringd door een groot militair kamp. Op elke hoek van de straat staat wel een checkpoint met soldaten. Twee uur in een busje door het wijdse heuvelland het binnenland in. Helemaal kaal gekapt door grote houtzagerijen, nu beplant met “BT-corn”. Uitgestrekte maisvelden in pacht. De grote maishandelaren bepalen de prijs voor de mais dat als veevoer wordt verwerkt. De mais is niet geschikt voor menselijke consumptie.

 Dan herinner ik me ineens weer hoe in dit gebied in november 2009 een groep van 57 mensen op klaarlichte dag in koele bloede werd doodgeschoten en in een grote kuil gegooid. Zij waren in konvooi op weg naar de hoofdstad om hun kandidaat voor provinciaal gouverneur aan te kondigen. Om dat te voorkomen heeft de almachtige Ampatuan clan, die hier de dienst uitmaakt sinds eind jaren 90, zijn eigen leger erop afgestuurd om deze delegatie meedogenloos af te slachten. De meesten waren vrouwen en meereizende journalisten. Ik voel een koude rilling over mijn lijf. Beelden van concentratiekamp Auschwitz zie ik voor me opkomen.

 We worden hartelijk ontvangen door de vrouwelijke leiders van de stam. De mannen staan te koken. Ze vragen zich natuurlijk af hoe zo’n bleekgezicht als ik, die nog Tagalog spreekt, hier verzeild is geraakt. Zo komen de verhalen op gang. Hun gemeenschap van Teduray telt in deze streek zo’n 6000 mensen. Ze zijn indertijd niet geïslamiseerd omdat ze in de binnenlanden leefden. De meesten zijn gechristianiseerd gedurende de Amerikaanse koloniale tijd vanaf 1900. Toch hebben ze hun eigen religieuze rituelen kunnen behouden, hebben hechte familiebanden, inclusief vormen van polygamie. Ook hebben ze een eigen vorm van bestuur en rechtspraak. Ze beschouwen de natuur als een gift en bron van leven dat gerespecteerd moet blijven. Omdat hun stam leeft als een minderheid in de Autonome Regionale Staat in Moslim Mindanao is het niet gemakkelijk om hun eigen bestaansrecht op te eisen en identiteit te behouden. MPPM steunt hen hierin. We slapen in hun huizen hoog in de bergen. Het is lekker koud.

 De volgende dag brengen we een bezoek aan een vrouwengroep die een weverij heeft opgezet. Enkele vrouwen werken geduldig aan hun weefgetouw om kleden met de prachtigste kleurpatronen te produceren. 700 draden breed en 300 centimeter lang. Hun ambacht dreigt te verdwijnen in een gecomputeriseerde wereld.

 In de buitenwijk van Cotabato staat de grootste moskee in de Filippijnen, een kado van de Sultan van Brunei. Indrukwekkend tegen de blauwe lucht en verbazingwekkend als je de krottenwijken in de buurt ziet liggen. Het constructiebedrijf dat de moskee bouwde, blijkt dezelfde te zijn die ook het grootste kantoorgebouw in het vrijhandelsgebied van APECO in Aurora bouwt. Business as usual !!

 Alles bij elkaar een inspirerende ontmoeting met de Teduray gemeenschap in Upi.

 Alfons

Afgelopen juni is Bert nog bij zijn familie in Beesel aan de Maas op bezoek geweest om zijn 65ste verjaardag te vieren. Als verrassing hadden ze hem meegenomen naar het kleinseminarie van de paters van “het Goddelijk Woord” in Deurne waar hij zijn jeugd had doorgebracht. Een wereld die nogal ver af lag van het dagelijkse leven op de boerderij waar hard gewerkt moest worden om de kost te verdienen.

Bert wilde naar de “missie” in het buitenland.

 In 1974 sloot hij zich aan bij de Calama groep in Rotterdam waar hij enkele jaren werkte in fabrieken om de situatie van de arbeiders aan den lijve te ervaren. Op uitnodiging van bisschop Julio Labayen op de Filippijnen is hij samen met Willem Geertman (die afgelopen 3 juli is doodgeschoten in Angeles City; zie mijn vorige blog) naar Manilla gekomen om hier een Calama groep te vormen. Dat betekende overdag werken als arbeider in de fabriek, ’s avonds naar de taalschool om tagalog te leren en tussendoor koken, kleren wassen en contacten leggen met andere geinteresseerden.

.In 1979 gaan Bert en Willem als missionary volunteers (MIVO) naar het platteland van het bisdom in Aurora provincie. De Bisschop vraagt hen om een onderzoek te doen naar de levensomstandigheden van de bevolking hier. Drie jaar lang leven en werken ze in de verschillende dorpen van de boeren en in de gemeenschappen van inheemse stammen hoog in de bergen. Zo kregen ze geleidelijk aan inzicht in de geschiedenis van de plaatselijke bevolking, de dagelijkse inspanningen om eten op tafel te krijgen voor de familie, hoe de boeren lage prijzen krijgen voor hun producten en hoge pacht moesten betalen aan de landheren uit de grote stad. Slecht onderwijs en nauwelijks gezondheidszorg. De politieke macht is in de handen van enkele rijke families. En wat de kerk betreft:de pastoor zag je alleen maar op het jaarlijkse dorpfeest; bovendien moest je betalen voor het dopen, trouwen en begrafenis. Deze inzichten vormden de basis om een kerk van de armen op te bouwen

Bert begon lessen in schrijven en rekenen te geven aan de inheemse bevolking, kinderen en ouders samen. Zo heeft hij aan de wieg gestaan van SKSM, de organisatie van plaatselijke inheemse gemeenschappen die tot op de dag van vandaag nog steeds actief is.

 In 1984 gaat Bert terug naar de Calama groep in Rotterdam. Hij werkt daar in verschillende bedrijven als draaibank operator, is actief in de vakbond om de arbeidsvoorwaarden en omstandigheden verbeterd te krijgen. Hij verdiept zich in de sociale leer van de kerk en is betrokken bij de werkgroep diakonale kerkopbouw en schrijft reflectie-papers. 

 In 1992 komt hij definitief terug naar de Calama groep op de Filippijnen. Bert duikt in de arbeiderswereld in Metro Manilla. Hij vindt werk achter de draaibank in verschillende grote en kleine bedrijven. Als er geen werk meer is, vliegt hij ook de straat op samen met zijn maten. Opnieuw werk zoeken. Lage lonen, geen vast werk, een ARBO wet bestaat nauwelijks in de praktijk. Vechten voor de rechten als arbeiders is erg moeilijk omdat elke vorm van vakbond organisatie niet wordt toegelaten door het management. 

Hij ondersteunt 10 jaar lang de stakende vrouwen van een kledingsfabriek die een picket hebben opgezet voor de poort om de hun toekomende betalingen van de eigenaar op de eisen. Verschillende malen heeft de eigenaar door middel van de gemeente deze “illegale structuren” laten ontmantelen, wat tegen het arbeidsrecht indruist. Hij betrekt andere arbeidersorganisaties erbij en de plaatselijke kerk om deze strijd van de vrouwen en andere protestacties op het arbeidersfront te ondersteunen.

Hij schrijft verschillende verhalen over zijn eigen ervaringen en het protest van de arbeiders.

Samen met zijn groepsgenoten organiseert hij stages voor studenten van seminaries, zusters, jongeren uit Nederland, die geïnteresseerd zijn om het dagelijkse leven van de arbeiders aan den lijve te ervaren in het licht van een kerk van de armen.

Bert volgt de ontwikkelingen in de kerk op de voet. Ze zegt een kerk van de armen voor te staan, maar vaak blijft dat bij mooie woorden.

 Op 31 juli hebben we een vergadering gehad met onze bisschop Rolando Tirona over onze werkzaamheden. Bert vertelde enthousiast over het uithoudingsvermogen van de stakende vrouwen en de geringe steun van de officiële kerk. De bisschop erkende dat.

 En dan, een week later worden we opgebeld met het bericht dat Bert is overleden op 9 augustus aan een hartaanval. Plotseling weg!

 Samen met zijn familie (twee broers van Bert uit Nederland waren overgekomen), vele vrienden uit de picketlines, van de verschillende arbeiders en kerkelijke organisaties, samen met oud-bisschop Labayen (86) en bisschop Tirona en buren hebben we afscheid van Bert genomen. Een indrukwekkende wake is gehouden, waar ieder zijn/haar verhaal vertelde over Bert. Hij kwam weer tot leven. Bert, een mens met een missie.

 Bert wilde gecremeerd worden en zijn as uitgestrooid hebben in Aurora waarbij in 1979 is begonnen als lekenmissionaris van Calama.

 Paalam Bert, tot ziens.

 Alfons

“Daupang-Palad” betekent letterlijk “de handen ineenslaan”.

Dat gebeurde dertig jaar geleden, in 1982, toen de eerste leiders van de boeren, de vrouwen, jeugd en inheemse stammen met onze bisschop Julio Labayen bij elkaar kwamen. De bisschop wilde uit eerste hand van hen zelf horen hoe hun dagelijkse leven is, met welke problemen ze kampen, en hoe ze tegen de kerk aan kijken. Deze leiders wilden best eens zo’n kerkelijke hoogwaardigheidsbekleder met zo’n mijter op zijn hoofd van dichtbij bekijken en ontmoeten. De bisschop kenden ze alleen van grote feestelijkheden in de stad. Nog nooit was een bisschop bij hun in het dorp op bezoek geweest. Onder elkaar vroegen ze zich af hoe ze zo’n “heilige man” moesten aanspreken. Als de pastoor maar niet meekomt, zo hoopten ze, want die komt alleen maar om geld af te troggelen voor hun zieleheil.

En de bisschop komt, zonder mijter en zonder pastoor, naar het huis van een van hun leiders in een afgelegen dorp. Dankzij de hitte is het ijs al gauw gebroken als hij gemakkelijk op de houten vloer gaat zitten. Geen probleem. Hij ziet er toch wel knap uit van zo dicht bij, wordt er gefluisterd. Hij vraagt hen te vertellen over hun leven. De verhalen komen los; het harde werken op het land en thuis, weinig verdienen, net genoeg om te overleven; over de grootgrondbezitters die hun land dat ze zelf hebben ontgonnen, in beslag hebben genomen; hoe ze zich nu aan het organiseren zijn in een boeren- en vrouwenbond, een jeugd organisatie en een vereniging van inheemse stammen. Samen staan we immers sterker, zeggen ze. Maar ze merken ook hoe de soldaten van het leger van dictator Marcos hen als communisten beschouwen. Uiteindelijk durft ook een van hen zijn mening over de pastoor te zeggen.

De bisschop luistert aldoor. Dan vertelt hij zijn eigen levensverhaal; zoon van een kleine grootgrondbezitter, wilde priester worden en nu als bisschop een kerk van de armen op bouwen, samen met hen. Hij ondervindt dezelfde verdachtmakerij van de kant van de overheid: “Als je de armen rijst geeft, ben je een heilige. Maar als je vraagt waarom zij geen eten hebben, word je voor communist uitgemaakt”.

Gezamenlijk besluiten ze om regelmatig zulke ontmoetingen met elkaar te houden en beiden handen stevig ineen te slaan, want de uitdaging om een rechtvaardige samenleving op te bouwen is een hele uitdaging.

De Daupang-Palad is geboren, want sindsdien, nu dertig jaar lang, wordt er elk jaar een drie-daagse ontmoeting georganiseerd met vertegenwoordigers van de diverse verenigingen van vrouwen, boeren, jongeren en inheemse stammen samen met de bisschop en leden van de parochies, priesters, zusters van congregaties, en enkele andere instituties zoals Bataris Formation Center en de mensenrechtenorganisatie JPAG. Sinds eind ’80 ben ik hier nauw bij betrokken. We hebben zelfs een boekje geschreven over dit proces van de Daupang-Palad door de jaren heen.

Afgelopen maand hebben we de Daupang-Palad in het zuidelijke plaatsje Dingalan van Aurora provincie gehouden. Met een afgeladen bus zijn we daar naartoe gereisd. Alles bij elkaar zo’n 80 vertegenwoordigers. Samen met bisschop Rolando Tirona hebben we geluisterd naar “de vreugde en de hoop, het leed en de angst” van de hedendaagse armen met name in Dingalan, bedreigd als ze worden om van hun land afgezet te worden vanwege een nieuw vrijhandelsgebied en een grootse uitbreiding van een militaire basis. We hebben een dag gereflecteerd over de hedendaagse nationale economische politieke ontwikkelingen. De bisschop moedigde ons allen aan om door te gaan met te strijden voor gerechtigheid als uiting van ons geloof in Jezus van Nazareth die dat ons heeft voorgeleefd. Hij bedankt iedereen voor haar/zijn ervaringen en bijdragen: een bron van inspiratie, een blijde boodschap voor hem.

Tijdens de slotviering ondertekenen we een gezamenlijke verklaring met een concreet actieplan. Alle handen worden ineengeslagen, want zo sta je sterker. Zweet en tranen met elkaar gedeeld.

Alfons.

Na 5 maanden debatteren en de nodige drama in het Huis van Afgevaardigden, is het eindelijk dan zover. Opperrechter Renato Corona van het Filippijns hooggerechtshof wordt veroordeeld door een overgrote meerderheid van de leden van de Senaat (20 tegen 3) vanwege het verdoezelen van zijn bankboekjes met enkele miljoenen dollars ($2.4 miljoen) en pesos. Dat had hij bewust niet opgegeven omdat hij dacht daar je dat niet hoeft te doen vanwege het bankgeheim op buitenlandse valuta’s. Ook had hij enkele luxe appartementen niet opgegeven omdat die van zijn vrouw zouden zijn. Dat gaf hij tot ieders grote verbazing openlijk toe nadat de Ombudsvrouw, een oud-collega van hem, belastend bewijsmateriaal naar buiten bracht. Hij is nu uit zijn functie gezet als hoogste rechter van het land.

 Een straal van licht in de duistere wereld van corruptie, malversaties, omkoperij, handjeklap onder the elite in de ambtenarij, de rijke en machtige families in de politiek en de grootgrondbezitters in het land die elkaar de hand boven het hoofd houden. Maar niet altijd zoals blijkt.

 Rechter Corona is de rechterhand van de vorige president Gloria Arroyo die nu onder (zieken)huisarrest vastzit vanwege verschillende aanklachten tegen haar zoals manipulatie van de vorige verkiezingen en het sluiten van dubieuze handelscontracten. President Arroyo probeerde met behulp van rechter Corona naar het buitenland te vluchten, maar dat werd op het laatste moment op het vliegveld verijdeld door de huidige minister van Justitie.

 President Aquino, die nu aan de macht is, heeft beloofd om corruptie tot op het allerhoogste nivo uit te roeien. Dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan vanwege de onderlinge rivaliteit tussen de verschillende belangengroepen. Dat kwam duidelijk naar voren in het proces tegen deze rechter. De familie van de president, een beruchte grootgrondbezitter, is onlangs zijn grond kwijtgeraakt ten gunste van de landarbeiders door het besluit van het hooggerechtshof onder leiding van rechter Corona. Dat is een overwinning voor gerechtigheid van deze landarbeiders is hiervoor 50 jaar hebben gevochten.

 Nu spant Corona de kroon om als eerste hoge functionaris de laan uit gestuurd te worden vanwege corruptie. Meerdere leden van de senaat zijn geen haar beter en hebben veel boter op hun hoofd als het gaat om vormen van corruptie. Ze konden er moeilijk onderuit om deze opperrechter niet schuldig te verklaren toen aan het licht kwam dat het hooggerechtshof in het verleden verschillende lagere medewerkers van rechtbanken hadden ontslagen omdat deze hun kraampje op de plaatselijk markt niet hadden opgegeven!

 De wet voor Jan-met-de-pet geldt ook voor Renato-met-zijn-Corona!

Nu maar hopen dat deze veroordeling van de opperrechter leidt tot minder corruptie praktijken en meer moed om zulke praktijken naar buiten te brengen. Dat blijft gevaarlijk hier, maar we hebben dit licht in de duisternis nodig.

Alfons

1 Mei, de Dag van de Arbeid en de feestdag van Sint Jozef.

In Nederland is het geen vrije dag meer en een bijna onbekende dag geworden in de loop der jaren. Misschien nog een kleine demonstratie van een linkse partij en een vakbond in Rotterdam en Amsterdam; misschien nog een speciale mis ter gelegenheid van de feestdag van Sint Jozef, de vrouw van Maria en pleegvader van Jezus.

 Hier op de Filippijnen vieren we deze dag elk jaar. De strijdvaardige vakbond Kilusang Mayo Uno (de beweging van Eén Mei) is er zelfs naar genoemd. Zij organiseert elk jaar een grote demonstratie in Manila om aandacht te vragen voor de situatie van de arbeiders. En dat is hard nodig, want de omstandigheden waaronder de arbeiders vandaag de dag moeten werken zijn vaak onmenselijk. Ondanks dat er een wettelijk minimum loon bestaat van P350 per dag (€6) wordt dat bij 70% van de werkers niet uitbetaald. Volgens de regering moet een gezin van 6 personen ongeveer P800 per dag verdienen om te kunnen overleven. Als dan de vakbonden een loonsverhoging van P125 per dag eisen, wordt dat onmiddellijk door diezelfde regering van President Aquino van tafel geveegd: misschien P10 per dag! En dan te bedenken dat prijzen voor olie de pan uitschieten. Daar boeren Shell en de andere grote oliemaatschappijen goed bij.

Vaste banen bestaan er nauwelijks meer. Een vriend van me werkt als elektricien al 7 jaar bij een grote aannemer in de bouw, maar elke keer moet hij een nieuw contract van drie maanden tekenen. Een maat van hem doet dat al 17 jaren lang: nog steeds niet in vaste dienst! Officieel natuurlijk verboden door de arbeidwet, maar als je protesteert vlieg je er onmiddellijk uit.

Ik krijg er altijd kippenvel van als ik zie hoe arbeiders op steigers van bamboestokken hoog tegen de buitenkant van torenflats moeten werken. Levensgevaarlijk. Een jaar geleden zijn 10 arbeiders dood gevallen toen hun gammele lift naar beneden stortte bij een torenflat (Eton Tower) in aanbouw in het hart van Manilla. De hoofdaannemer wijst elke verantwoordelijkheid af omdat deze arbeiders bij een onderaannemer werkten. Hun families kregen P10,000 om de begrafenis te kunnen betalen. Verder niks. Gelukkig heeft een arbeidsinstituut zich hun lot aangetrokken en gezamenlijk een aanklacht ingediend bij het gerechthof.

Zelf heb ik enkele jaren als lasser in een fabriek gewerkt waar we grote ijsbakken maakten. Een Arbo-wet kennen ze hier niet. Elke dag vertrekken ruim drie duizend Filippijnen om ergens in een buitenland werk te vinden om hun familie hier te kunnen onderhouden. 

 Afgelopen 1 Mei zijn we met zo’n 300 mensen bij elkaar gekomen om uiting te geven aan de rechtvaardige eisen van de (land)arbeiders op een minimum loon, vast werk, achturige werkdag, menswaardige arbeidsomstandigheden, gezondheidszorg, ziekteverzekering en pensioenopbouw. We trokken met enkele spandoeken door de straten van Baler. Een forum volgde met levendige ervaringen. De bijeenkomst werd afgesloten met een liturgische viering. Fr. Andy vertelde over zijn eigen ervaringen als arbeider in een fabriek tijdens zijn theologie opleiding. Hoe Sint Jozef, timmerman, de patroon en beschermheilige is geworden van de arbeiders. Paus Johannes XXIII maakte hem beschermheer van het 2^e Vaticaans Concilie vanwege zijn gevoel voor rechtvaardigheid. De zwijgzame Sint Jozef zou nu zeker met de hamer in zijn hand en de armen in elkaar geslagen met de andere arbeiders demonstreren voor een rechtvaardige samenleving.

 Het bekende lied van de Internationale klonk me weer in de oren:

 Ontwaakt, ontwaakt verworpen der aarde!

Ontwaakt, verdoemde in hongers sfeer!
Reedlijk willen stroomt over de aarde
En die stroom rijst al meer en meer.
Sterft, gij oude vormen en gedachten!
Slaafgeboornen, ontwaakt, ontwaakt!
De wereld steunt op nieuwe krachten,
Begeerte heeft ons aangeraakt!

Refrein:
Makkers, ten laatste male,
Tot den strijd ons geschaard!
De Internationale
Zal morgen heerschen op aard!
Makkers, ten laatste male,
Tot den strijd ons geschaard!
De Internationale
Zal morgen heerschen op aard!

De staat verdrukt, de wet is gelogen,
De rijkaard leeft zelfzuchtig voort;
Tot merg en been wordt de arme uitgezogen
En zijn recht is een ijdel woord
Wij zijn het moe naar anderer wil te leven;
Broeders hoort hoe gelijkheid spreekt:
Geen recht, waar plicht is opgeheven,
Geen plicht, leert zij, waar recht ontbreekt.

De heerschers door duivelse listen
Bedwelmen ons met bloedigen damp.
Broeders, strijdt niet meer voor anderer twisten,
Breekt de rijen! Hier is uw kamp!
Gij die ons tot helden wilt maken,
O, barbaren,denkt wat ge doet;
Wij hebben waap'nen hen te raken,
Die dorstig schijnen naar ons bloed.

“Padyak para sa Kalikasan” betekent letterlijk vertaald: “trappen” of fietsen voor het milieu”.

 Sinds 2007 organiseren we elk jaar in april een fietstoer voor de bescherming van het milieu. Dat is onze manier om de internationale Dag van de Aarde te gedenken.

 De bescherming van de natuur en het milieu is in onze provincie Aurora hard nodig.

Na de Tweede Wereldoorlog kwamen hier de eerste commerciële houtkap bedrijven en begonnen op grote schaal bomen te kappen voor de export naar Japan en Europa. Dat was toentertijd heel normaal. Sinds de beginjaren ’90, toen we ons bewust werden dat deze ongebreidelde houtkap enorm schadelijk is voor het milieu, voeren we hiertegen campagne. Eerst onderzoek gedaan, data bijeen gesprokkeld, nationale milieuorganisaties erbij betrokken, pamfletten geschreven, folders gemaakt, fora georganiseerd en petities laten ondertekenen. Dat bleek niet zo eenvoudig, want we trapten op de lange tenen van de eigenaren en hun handlangers: politieke vriendjes, de militairen en de ambtenaren van het Ministerie van grondstoffen & milieu: allemaal twee handen op een dikke buik of buit!

 In 1995 wordt een nieuwe mijnbouwwet aangekomen met als gevolg dat Aurora wordt overspoeld met mijnbouwaanvragen, met name van buitenlandse bedrijven. Voor 80% van het land in Aurora (zo’n 250,000 hectaren) zijn aanvragen voor mijnbouw! We tekenen dat uit op de kaart van Aurora; er blijft bijna niets meer over.  We organiseren exposures naar andere mijnbouwgebieden. Daar laten ze ons zien wat de gevolgen zijn van ‘open-pit’ mijnbouw (dagbouw): kaalslag, een grote afgraving, veel ongelukken en armoede onder de mijnwerkers terwijl de mijnbazen hun goud en zilver in het buitenland verkopen.

Triest maar waar: de grote overstromingen in 1997 en 2004 waarbij tientallen mensen zijn omgekomen, hebben de bevolking meer bewust gemaakt van de noodzaak om houtkap van deze grote bedrijven te stoppen en geen mijnbouw toe te staan in Aurora.

 Door de jaren heen in samenwerking met de kerk, scholen en enkele progressieve gemeente raadsleden, is er een kritische houding onder de bevolking gegroeid tegen grootscheepse houtkap en mijnbouw. Er is momenteel een nationaal verbod op commerciële houtkap, terwijl we tot nu toe alle mijnbouwaanvragen hebben kunnen verhinderen door gezamenlijk actie te voeren.

 Deze jaarlijkse fietstocht van 50 km vormt hier onderdeel van. Zo’n 300 fietsers van 5 tot 70 jaar  rijden in de zomerse hitte door de vallei van Baler rond, gekleed in T-shirts met de slogan “It is more fun in Aurora without logging and mining !”  De politie voorop en een bezemwagen achteraan. We worden enthousiast begroet door mensen langs de weg. We krijgen verfrissing aangeboden in de parochies waar we langs komen. Op het einde van de tocht planten we allemaal boomstekjes op een kale heuvel die uitkijkt over de vallei. Enkele toespraken worden er gehouden over de stand van het milieu in Aurora. Ter afsluiting hebben we een loterij georganiseerd met als hoofdprijs een grote en een kleine fiets. Voor de oudste en jongste deelnemer is er een fruitmand, terwijl de andere prijzen bestaan uit fietspompen, trappers, fietsbellen, banden en ander onderdelen.

 Vermoeid maar voldaan rijden we weer naar huis op de fiets. “Ik doe volgend jaar weer mee” belooft het buurjongetje.

In de paasweek zijn we met de medewerkers van ons vormingscentrum Bataris en van de Justice and Peace Action Group (JPAG) op een tweedaagse excursie in Manilla geweest.

 Onder het thema “Ontmoeting met de Media: hoe zij “works, serves and empowers” heeft de Asian Center for Journalism (ACFJ) van de universiteit van Ateneo de Manilla deze cursus speciaal voor ons georganiseerd. Dit is mede mogelijk gemaakt door de nauwe samenwerking tussen ACFJ en “Mensen met een Missie”. De bedoeling is om ons inzicht te geven in de mogelijkheden en beperkingen van verschillende media/communicatiemiddelen en om onze beperkte vaardigheden op dit vlak wat op te vijzelen voor onze eigen werk.

 ’s Middags vertrokken we met een gehuurde bestelbus naar Manilla, met hoog gespannen verwachtingen. De meesten van ons komen maar zo nu en dan in Manilla met 15 miljoen inwoners waar het leven dag en nacht doorgaat. Laat in de avond komen we aan op de goedbewaakte campus van Ateneo: een uitgestrekt gebied met lanen, bomen, grasvelden en grote gebouwen daar tussen door. Het is er stil want de meeste studenten zijn op vakantie.

 De volgende ochtend om 8 uur begint het programma met een hartelijk welkom. We zitten wel een beetje te bibberen van de kou omdat de airco hard aanstaat in de grote zaal, maar dat mag onze leergierigheid niet drukken. We worden getrakteerd op een serie lezingen door uiterst bekwame mensen uit de mediawereld zelf. Nieuws is een product en houdt economische en politieke macht in; informatie kan nu veel sneller uitgewisseld worden over de hele wereld dankzij internet. We warmen op.

Een radioman, ’n oude rot in het vak, vertelt enthousiast over het grote belang van de radio met name voor de afgelegen gebieden buiten Manilla waar de radio nog steeds het belangrijkste middel van communicatie is voor landelijk en lokaal nieuws. Dat klinkt ons bemoedigend in de oren omdat we ook bezig zijn met een eigen radioprogramma op het plaatselijk radiostation van de kerk.

De laatste lezing van de dag gaat over de impact van foto’s als een sprekend verhaal. Maak foto’s om de plaatselijke bevolking met hun geschiedenis, problemen van elke dag, vreugde en verdriet een gezicht te geven. Een extra uitdaging voor ons.

 ’s Avonds nodigt de staf van ACFJ ons uit voor een pianoconcert gegeven door een jonge pianist voor zijn eindexamen. Voor iedereen (behalve voor mij) was dat voor het eerst om een concertzaal te betreden en in alle stilte naar klassieke muziek te luisteren. Ik zelf heb ervan genoten.

 De volgende dag naar GMA radio & televisienetwerk. We mogen een kijkje nemen achter de coulissen. De studio’s, behangen met allerlei schijnwerpers, blijken in werkelijkheid veel kleiner te zijn dan wat je ziet op TV. We zien ons in levenden lijve op het televiescherm. Opgepropt in een klein kamertje worden we live geïnterviewd in een radioprogramma. Niet elke dag komen hier mensen uit het verre Aurora langs, moet de presentator gedacht hebben. Daarna naar de Philippine Daily Inquirer krant. We krijgen te zien hoe de krant van morgen stukje bij beetje in elkaar wordt gezet en uit de enorm grote drukpers rolt. We realiseren ons dat onze kwartaalnieuwsbrief nog in de kinderschoenen staat.

Terug naar de campus; daar krijgen we nog een uiteenzetting over het gebruik van internet /social networking, en het maken van een korte documentaire.

 Onze hoofden zitten vol met nieuwe inzichten, beelden, ideeën die we kunnen gebruiken om ons werk met inzet van media te verbeteren. 

De kerk en de bedreigde school

 In het centrum van Baler, het hoofdstadje van Aurora, staat nog een oude Spaanse kerk met daarnaast het Mount Carmel College, de eerste school van vóór de Tweede Wereldoorlog. Die moet weg, in de grootse plannen van Senator Angara voor “zijn” Baler.

 Afgelopen jaar heeft hij een groot billboard geplaatst op het naast het gemeentehuis gelegen plein. Daarop prijkt zijn toekomstvisie hoe de “binnenstad” eruit moet komen te zien.  Na goed turen naar het billboard ontdekten we dat Mount Carmel College uit- en weggeveegd was, om de kerk statig in het midden te doen staan. Niemand wist daar iets van, tot grote ontsteltenis van de parochie en de school.

 Voor deze plannen heeft hij 400 Miljoen Peso’s (zo’n 7 miljoen euro) weten los te peuteren van het in crisis verkerende Spanje. De senator gooide nog meer olie op het vuur: tijdens het jaarlijkse stadsfeest beschuldigde hij de bisschop en de pastoor  van  landgrabbing  en noemde hij het college verrot. Hij schreef zelfs naar de Paus om een andere bisschop en pastoor te benoemen. De pauselijke afgevaardigde in Manila schreef hem op diplomatieke wijze terug dat Rome de onafhankelijkheid van het bisdom erkent.

 Inmiddels is het oude gemeentehuis gesloopt en daarvoor is een kitsch aandoend Spaans gebouw in de plaats gekomen. Op het plein is een hoge totempaal verrezen met verwijzing naar het 400 jarige bestaan van het stadje Baler. Het torentje op de kerk valt er inderdaad mee in het niet. Gekscherend maken de mensen er moppen over, zo van “alleen een condoom ontbreekt nog!”

 De oude kerk moet als toeristische attractie dienen voor (buitenlandse) vakantiegangers. Want inmiddels  is de Angara clan verscheidende hotels en vakantieoorden aan het bouwen langs het strand van Baler aan de Pacific.      

 Angara heeft een nieuwe wet “nationaal cultureel erfgoed” laten aannemen waardoor hij zijn plannen gemakkelijker en “legaal” kan uitvoeren. Om hier een stokje voor te steken zijn we met een plaatselijke advocaat de wet aan het bestuderen om deze plannen aan de kaak te stellen. Afgelopen zondag mocht ik een inleiding hierover houden voor de parochieraad in een naburig stadje. Ik was verbaasd over de heftige emoties van de mensen die mijn powerpoint presentatie opriep: “onze kerk is een kerk van de armen, niet een uitje of toeristische plaats voor de vakantiegangers van Angara”. “Mount Carmel moet blijven, dat is toch ook een historisch monument van culturele waarde!”

 Het wordt nog een lange strijd.

 Inspirerende paasdagen toegewenst.

In het begin van elk jaar is het weer zover: als buitenlander of immigrant moet je je persoonlijk melden bij het kantoor van immigratie en deportatie in Manilla en - het voornaamste natuurlijk - je jaarlijkse belasting betalen. Deze keer moet ik bovendien mijn I-card laten vernieuwen.

 Ik zie er tegenop om in de lange rijen te moeten staan als duizenden andere buitenlanders die zich ook aan dit ritueel moeten onderwerpen. Jong en oud, hele gezinnen, velen van Chinese afkomst, Zuid-Koreaanse en Japanse studenten die hier goedkoop Engels komen leren, handelaren uit India, Bangladesh en Arabische landen. Een paar nonnen in kledij vallen altijd op. Een paar schreeuwerige Amerikanen met hun Filippijnse vrouw aan de arm gedragen zich alsof de Filippijnen nog steeds de achtertuin van de USA is. En dan nog enkele bleekgezichten zoals mij. Je waant je in Babylonië, zoveel talen hoor je spreken.

 Overal aan de muren hangen kaarten met instructies: hoe je je papieren in moet vullen, hoeveel kopieën je moet maken, naar welke loketten op welke verdieping je moet gaan en waar je moet betalen. Het probleem is dat je dat amper kunt lezen vanwege de massa mensen. Vaak word je van het kastje naar de muur gestuurd. Verschillende “fixers” met stapels papieren onder hun armen zie door de menigte schuifelen.

 Ik was al gewaarschuwd door enkele collega’s dat het me een dag zou kosten. Dus met de bus vanuit de provincie naar Manilla gereisd, zo’n 8 uur alles bij elkaar. Ik heb hopelijk al mijn paperassen bij me. Al vóór zes uur ’s ochtends met de bus naar het midden van Metro Manilla waar het grote kantoor van immigratie en deportatie is gelegen. Ik ben er vóór achten en ik mag al het gebouw binnen van de bewaker die ik vriendelijk goeie morgen wens. Er zijn ook al enkele andere mensen binnen. Ik ga naar een van de vele loketten waar een dame haar haar staat te kammen en vraag hoe ik het beste de papieren rompslomp kan aanpakken. Ze geeft me een formulier en legt me uit: “Vul dit in, ga naar de derde verdieping om bij Eva geverifieerde kopieën van je oude immigratiekaart te krijgen. Kom weer terug naar beneden en ga naar loket 31 om je papieren in te leveren bij Minerva; je krijgt dan van haar een stapel rekeningen die je bij loket 35 moet betalen. Maak kopieën van je betaalbewijzen en breng die weer terug naar Minerva.”

 Zo gezegd, zo gedaan. Eerst formulier invullen, driehoog de trappen op (gaat sneller dan de oude lift), waar Eva zit te wachten op klanten. Even een praatje maken over hoe druk zij het altijd heeft met lange rijen mensen voor haar balie. Na tien minuten heeft ze zowaar mijn oude immigratiekaart tevoorschijn weten te toveren en er een ware fotokopie van gemaakt met haar handtekening eronder. Terug naar beneden naar Minerva van loket 31. Er staan twee wachtenden voor mij. Terwijl Minerva ratelt met haar collega van loket 30, ratelt ook de printer die de verschillende rekeningen uitdraait. Ik krijg de mijne: eentje voor "I-card fee", "annual report fee", "annual report fine", "legal research fee" en eentje voor "express lane fee", alles bij elkaar zo'n € 65. Ik betaal zonder vragen, loop naar de andere kant van het gebouw om fotokopieën te maken van de betaalbewijzen en ga weer terug naar Loket 31 van Minerva. "Dat doe je snel": zegt ze tegen me. Inmiddels begint de ruimte vol te stromen met andere buitenlanders. Ze geeft  me een stukje papier waarmee ik na drie weken mijn nieuwe I-card kan ophalen. Ik bedank haar uit het diepst van mijn hart.

Ik loop naar buiten de zon in. Het is pas half negen in de morgen! Hoe is dat mogelijk in het kantoor van immigratie en deportatie; verbazingwekkend!

Als een frisse lichtstraal van de zon die door de donkere wolken van de ambtenarij van deze regering breekt.

 De dag verder vrij. Ik besluit om met de bus weer terug te reizen naar de provincie.

Officieel is 8 maart internationale vrouwendag, maar hier in Aurora hebben we dat afgelopen zaterdag gevierd. Dat is een traditie geworden de afgelopen 25 jaar.

Ik ga ’s morgens vroeg op de fiets naar Dipaculao, een stadje 12 kilometer verderop. Daar hebben zich al 400 vrouwen (en een paar mannen overigens) uit de wijde omgeving van de vallei verzameld in een uitpuilende kerk. De mis is al begonnen. Ik ga bij enkele bekenden zitten. Er wordt gebeden, gezongen en gelachen. Het ziet er kleurrijk uit. De vrouwen uit Baler hebben groene T-shirts aan, die uit San Luis zijn in het geel gehuld, rood is voor degenen uit Maria en blauw voor Dipaculao. Paars is bestemd voor de vrouwen van het vrouwencomité die deze dag hebben georganiseerd. Alle kleuren van de regenboog vermengen zich tot een uniek mozaïek.

Daarna begint de parade. Schoolkinderen, prachtig uitgedost in hun kostuum, geven de toon aan met hun instrumenten en lopen voorop. Een paar valse noten ertussen mag de pret niet drukken, want de mensen komen langs de straat staan om te kijken. Niet elke dag komt er in dit plaatsje een fanfare met zoveel vrouwen langs marcheren. Enkele spandoeken met leuzen erop: “vrouwen, kom op voor hun rechten”. Ik loop mee in de staart van de parade. Het is heet onder de stralende zon. Enkele oudere vrouwen haken af en nemen een “shortcut” naar de open gymzaal van het gemeentehuis. We lopen over de “grote” markt waar een hoop volk staat te kijken. Ik hoor nog een vrouw roepen: “Haalt niks uit dat demonstreren van jullie!” Waarop een van onze vrouwen die haar kennelijk kent, zegt: “Maar met stil zitten komt er ook geen verandering!”

Na een half uurtje komen we aan op de bestemming. We kunnen gaan zitten en water drinken om de dorst te lessen. Veel (klein)kinderen zijn er met hun moeders of oma’s. Het programma kan beginnen. Op een groot podium voert een groep vrouwen (onder wie twee van ons vormingscentrum Bataris) een toneelstuk op: een vrouw gekleed in de Filippijnse vlag staat in het midden vastgebonden met touwen die vast gehouden worden door de andere vrouwen in een kring om haar heen. Elk touw symboliseert  een maatschappelijk probleem, zoals de economische crisis, vrouwendiscriminatie, dronken mannen, noodgedwongen in het buitenland moeten werken om de kost te verdienen, niet kunnen studeren enz. Uiteindelijk, langzaam maar zeker maakt de vrouw in het midden zich los uit de kluwen touwen. Er wordt hard geklapt en geroepen ter instemming.

De voorzitster van de landelijke vrouwenorganisatie Gabriëlla is helemaal uit Manilla naar Aurora gereisd om de situatie aan de boerenvrouwen uit te leggen. Vele economische cijfers worden over ons uitgegoten. De prijs van de olie is dit jaar al vier keer omhoog gegaan met alle gevolgen van dien. Dat voelen we elke dag in onze portemonnee....

Het vrouwencomité vertelt concrete verhalen over hun ervaringen met vrouwen die verkracht zijn en hoe ze de daders voor het gerecht hebben gesleept.

De vrouwelijke oud-rechter (met wie we verschillende malen in de clinch hebben gelegen) verkondigt dat de vrouw op de eerste plaats haar man moet dienen. “Daar gaan we weer”, zeg ik tegen mijn buurvrouw. Ze knipoogt terug.

Gelukkig is het etenstijd. Pannen met rijst, groente, wat vis en vlees. Iedereen heeft wat eten meegebracht dat gedeeld wordt met iedereen. Er is genoeg voor iedereen. Eenvoudig, maar feestelijk. Het voelt als een reünie. Ik kom verschillende bekenden tegen die ik al lang niet meer gezien had. Dat geeft een gevoel van solidariteit. ’s Middags gaat het programma nog even verder. Natuurlijk moet er gedanst worden. Iedereen doet van hartenlust mee.

Op het einde van het programma verzamelt iedereen zich in een grote kring. In het midden staat nu een jonge boom met een kruis. Daaraan zijn nu de touwen vastgeknoopt als een symbool van nieuwe verbondenheid. Met kaarsen in de handen wordt gebeden uit dankbaarheid voor de ontvangen inspiratie.

Bemoedigd fiets ik weer naar huis.  

Joey, waat ben je nu?

Vandaag is het alweer zes jaar geleden dat Joey, mijn vriend en medewerker in ons vormingcentrum BATARIS werd opgepakt door enkele mannen, in een bestelbus werd geduwd en verdween. Tot nu toe hebben we geen enkel levensteken van hem mogen ontvangen.

Ik herinner het me nog goed. Ik was enkele dagen daarvoor in Nederland aangekomen voor vakantie. Joey emailed me dat hij zich aan het voorbereiden was voor een input over onze strijd tegen mijnbouw in Aurora op een nationale conferentie van Greenpeace. Hij oefende zijn Engels en was apentrots om Aurora te vertegenwoordigen. In een voetnoot schreef hij dat, tijdens een seminar dat hij gaf op de middelbare school, plotseling enkele soldaten binnen kwamen lopen, tot zijn grote verbazing. Die wilden meeluisteren. Na hevige discussie kon de schoolleiding de soldaten laten vertrekken. Joey grapte: “had je niet gedacht dat zelfs soldaten geïnteresseerd zijn in wat ik te zeggen heb!” Hij hield van grappen maken, maar toch schrok ik. Ik wenste hem sterkte.

De volgende dag, 3 Maart 2006, kreeg ik nog een email van Joey dat zijn laatste zou zijn. In het internetcafé in Baler had hij nog enkele mails verstuurd. Toen hij naar buiten liep om naar huis te gaan, werd hij opgepakt.

Joey was erg betrokken in de strijd tegen de grootschalige houtkap in Aurora; houtkap die bescherming geniet van de machtige politieke clan. Ook schreef hij protesten tegen de aanvragen van mijnbouwvergunningen. Hij had een eigen programma op de locale radio waarin hij deze zaken aan de kaak stelde.

In de vroege ochtend van 1^e Kerstdag 2005 werd een van de slaapvertrekken van BATARIS in brand gestoken; het brandde totaal af. We hadden sterke aanwijzingen dat daar de militairen achter zaten. Het was immers de tijd dat de beruchte generaal Palparan openlijk jacht op activisten maakte en ze liet verdwijnen. Hij heeft er enkele honderden op zijn naam staan, waarvoor hij openlijk geprezen werd door de vorige President Arroyo. Uiteindelijk is er nu een aanhoudingsbevel uitgevaardigd tegen hem.

Vanmiddag hebben we samen met Joey’s vrouw en 4 kinderen, familieleden en enkele honderden vrienden een herdenkingsviering gehouden op de straat waar hij toen is opgepakt. Een bamboe kruis omwonden met prikkeldraad markeert de plek. Niet alleen voor Joey maar voor de vele anderen die hun leven en krachten gaven voor hun medemensen. We bidden, zingen, houden elkaars handen vast. Bloemen en kaarsen staan erbij. Gengen, nu stafmedewerkster van BATARIS, vertelt hoe zij de ontvoering van Joey zag gebeuren toen ze uit school kwam en het haar moeder onmiddellijk vertelde. Anderen vertellen hoe ze geïnspireerd zijn door Joey’s moed en standvastigheid. We moeten huilen en lachen.

Jasmin, de jongste dochter van Joey, nu 6 jaar oud, vraagt me: “Kuya Fons, wanneer komt papa nu thuis?”

De afgelopen dagen ben ik met een grote groep, zo’n 50 vertegenwoordigers van verschillende organisaties waaronder Mensen met een Missie, op een solidariteitsbezoek geweest naar Casiguran. Daar dreigt een uitgestrekte vrijhandelszone (Aurora Pacific Economic Zone and Freeport, APECO) zo’n 3000 gezinnen van boeren, vissers en inheemse stammen van hun land af te zetten. (Zie ook het persbericht hieronder en de links daarbij.)
 
Naast onze eigen bisschop Rolando, kwam ook Bisschop Felix uit het Zwitserse Bazel over om zijn solidariteit te betuigen met de plaatselijke bevolking. Na een lange vliegreis naar Manila, volgt een nog langere en hobbelige reis naar het noorden van Aurora, naar het dorpje Bianoan waar APECO ligt, het project van de machtige Angara clan. Hier worden we uitbundig ontvangen op de Filippijnse manier: zo’n 600 mensen, met kleine kinderen, opa’s en oma’s, inheemse stammen in hun rode klederdracht. Alles is feestelijk opgesierd met palmboom en bananenbladeren; het spandoek “welkom aan de bezoekers” aan de kerkdeur gespijkerd. Op andere spandoeken is te lezen: “NO to APECO” en “IT IS MORE FUN IN AURORA, WITHOUT APECO!!”. Het eten staat al klaar, rijst met vis, kip, heerlijke kokosmelk en bananen. Een groot feest.

Bisschop Felix wil niet op de eerste zitten en gaat gewoon ergens tussen de mensen zitten om naar hun verhalen te luisteren: boerin Paz die vecht voor haar stuk rijstveld dat haar ontnomen wordt. Een groot betonnen APECO kantoor is in aanbouw terwijl Apeco ook al is begonnen met een grote “welkomspoort” op haar grond. “Bisschop Felix, waar zijn mijn rechten?” roept ze uit. Marlon, een visser, (die toevallig ook dezelfde achternaam heeft als Angara, maar dan met een kleine letter “a”,) vertelt hoe hij belachelijk is gemaakt door gouverneur Bella Angara tijdens een budget hearing in het Congres waar hij, namens de plaatselijke vissers, zich uitsprak tegen het APECO project vanwege de vervuiling. De gouverneur antwoordde hem: “je hebt honger, kom naar mijn kantoor, ik zal je een zak rijst geven!” De bisshop blijft luisteren naar veel andere verhalen.

De volgende dag gaan we met de boot naar het andere gedeelte van APECO op het schiereiland San Ildefonso. We moeten eerst door het water baggeren om op de boot te komen, dus doet bisschop Felix zijn schoenen uit en broekspijpen omhoog. Harde wind en koude regen komen ons tegemoet als naar de overkant varen. Iedereen is drijfnat. Tot overmaat van ramp stijgt het zeewater. Iedereen moet voorzichtig voetje voor voetje van de boot af, het water komt tot aan je middel. Bisschop Felix is niet bang uitgevallen, hij doet zijn schoenen weer uit en deze keer ook zijn broek en stapt onder luid gelach van iedereen parmantig het water in om aan land te komen.

Ik herinner de bisschop aan de wijze uitspraak “Wanneer we een ander volk, geloof, cultuur benaderen, moeten we allereerst onze schoenen uitdoen; want we betreden heilige grond. Anders zouden we wel eens de dromen van de mensen kunnen plattrappen. Erger nog, we vergeten misschien dat God hier al was, voordat wij hier kwamen.” Bisschop Felix antwoordt me: “Als het moet, ook je broek. We zijn toch allemaal hetzelfde door God geschapen”.

Een regenboog verschijnt aan de horizon als begroeting.

Als hij later op de dag de mensen toespreekt, bedankt hij ze omdat hij hun verhalen van “vreugde en verdriet, hoop en verlangens”, heeft mogen horen: “Jullie hartstocht voor het opkomen van wezenlijk mensenrechten, inspireren mij om dat door te vertellen bij ons thuis in Europa. Dit is een strijd van de Blijde Boodschap van Jezus die zijn leven gaf voor ons allemaal. Jullie kunnen op mijn steun rekenen”.

Dat geldt ook voor mij.

Economische vrijhandelszone bedreigt Filipijnse dorpen

‘Het project is in strijd met de grondwet’, zegt Alfons van Zijl, missionair werker en bestuurslid van JPAG (Justice and Peace Action Group in Aurora). Hij maakt deel uit van de Anti-APECO beweging op Aurora.
 
Ook de katholieke kerk op de Filipijnen maakt zich sterk voor de getroffen lokale bevolking en heeft zich aangesloten bij de Anti-APECO beweging. Inmiddels is de kerk ook doelwit geworden in het conflict. Gezamenlijk met de Anti-APECO beweging verzet zij zich tegen de druk van de heersende politieke elite.
 
Zesdaagse internationale solidariteitsmissie naar Aurora
Een delegatie van Mensen met een Missie, het Zwitserse Fastenopfer en het Oostenrijkse Dreikönigsaktion vertrekt voor een zesdaagse solidariteitsmissie naar Manila. Vanuit Nederland gaan Floor Schuiling (Mensen met een Missie) en pater Ben Verberne m.s.c. (KNR) op dinsdag 14 februari naar het gebied. Samen met de Anti-APECO beweging bezoeken zij de komende dagen het gebied en praten er met de betrokken bevolking.
 
Maandag 20 en dinsdag 21 februari vinden verschillende persconferenties plaats in Manila. Met deze zesdaagse solidariteitsmissie willen de deelnemers aandacht vestigen op de misstanden in Aurora.

Meer informatie:
Hier het verhaal van mensenrechtenorganisatie in de Filipijnnen: http://hronlineph.com/2012/02/11/eventadvisory-international-solidarity-mission-ism-to-call-for-international-and-local-support-against-the-aurora-pacific-economic-zone-and-freeport-authority-apeco/

Hier op Youtube een filmpje van Apeco, waarin de situatie door hen wel heel rooskleurig voorgesteld wordt: http://www.youtube.com/watch?v=Uc3E6yXGCic